Báo cáo quốc tế 216 trang "bật đèn xanh" cho chỉnh sửa gen người, sắp tới điều gì sẽ diễn ra?

  12/05/2017

Một ngày nào đó chỉnh sửa gen sẽ trở thành bắt buộc như tiêm chủng hiện nay?

 

Trong một vài năm trở lại đây, lĩnh vực công nghệ sinh học đã có những bước phát triển rất nhanh chóng. Các nhà khoa học bây giờ có thể chỉnh sửa gen của thực vật và động vật đạt đến độ chính xác cao. Điều này tất yếu dẫn đến một câu hỏi thực sự lớn: Liệu đã đến lúc chúng ta nên áp dụng công nghệ chỉnh sửa gen với con người?

Một mặt, hứa hẹn và tiềm năng trong lĩnh vực này là rất lớn. Chỉnh sửa gen trên người có thể giúp chúng ta hiểu biết hơn về sự sống, quét sạch mọi bệnh tật di truyền, tạo ra những thế hệ người siêu việt. Tuy nhiên, nó cũng sẽ mở ra không ít tranh cãi về mặt đạo đức.

Liệu một cặp vợ chồng có quyền “thiết kế” con cái của mình với những đặc điểm nhất định? Bên cạnh đó, nhiều người lo ngại con người chưa thể nắm trong tay thứ công cụ hết sức quyền lực này. Trong khi, chỉ với một sai sót ngoài ý muốn, chỉnh sửa gen có thể làm hỏng cả một thế hệ tương lai.

 


Liệu đã đến lúc chúng ta nên áp dụng công nghệ chỉnh sửa gen với con người?

Liệu đã đến lúc chúng ta nên áp dụng công nghệ chỉnh sửa gen với con người?

 

Giữa bối cảnh các tranh cãi vẫn tiếp diễn, Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ tuần trước đã công bố một bản báo cáo dài tới 216 trang có tiêu đề: “Chỉnh sửa bộ gen người: Khoa học, Đạo đức và Quản trị”. Trong đó, ủy ban soạn thảo bao gồm các nhà khoa học, đạo đức học, luật sư, bác sĩ đến từ 10 quốc gia đã có ý “bật đèn xanh” cho một số lĩnh vực nghiên cứu, ứng dụng chỉnh sửa gen trên người.

Chúng ta hãy cùng điểm qua những ý chính trong bản báo cáo được coi là cánh cửa của lịch sử này:

1. Cho phép nghiên cứu cơ bản, dừng lại trong phòng thí nghiệm

Trong lĩnh vực nghiên cứu cơ bản, nhà khoa học chỉ có mục đích khám phá và tìm ra tri thức mới. Họ không hề có động cơ sẽ sử dụng tri thức đó vào cuộc sống như trong nghiên cứu ứng dụng. Bởi vậy, đây sẽ là lĩnh vực đầu tiên chỉnh sửa gen được “bật đèn xanh” mà ít gây tranh cãi nhất.

Bây giờ, một nhà khoa học có thể nuôi cấy tế bào người trong phòng thí nghiệm. Sau đó, họ sử dụng những công nghệ chỉnh sửa gen, như TALEN hoặc CRISPR, “chọc ngoáy” vào các mã di truyền nhằm tìm ra cách thức mà các phân tử này hoạt động.

Nói một cách khác, nghiên cứu cơ bản sẽ cho chúng ta hiểu biết về những nguyên lý, tìm ra lý thuyết liên quan đến các gen trong tế bào con người để mở rộng hiểu biết.

Trong nghiên cứu cơ bản sử dụng chỉnh sửa gen trên tế bào người, có lúc các nhà khoa học sẽ phải động tới các tế bào trứng hoặc tinh trùng. Mọi người có thể sẽ lo ngại ở đây, nhưng hãy yên tâm bởi tất cả các thí nghiệm này chỉ diễn ra và dừng lại trong phòng thí nghiệm.

Các nhà khoa học sẽ không bao giờ tạo ra phôi thai hoàn chỉnh, hoặc sửa đổi bất kể một tế bào sống nào ngoài phòng thí nghiệm của họ.

Bản báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ lập luận, chỉ cần xây dựng một cơ chế giám sát và hướng dẫn đầy đủ, chúng ta không có gì phải lo lắng và tranh cãi về sử dụng chỉnh sửa gen cho mục đích nghiên cứu cơ bản.

2. Thử nghiệm lâm sàng chỉnh sửa tế bào soma ở người

 

 

 

Tháng 6 năm ngoái, Viện Y tế quốc gia Hoa Kỳ (NIH) lần đầu tiên phê duyệt một thử nghiệm lâm sàng, sử dụng công cụ chỉnh sửa gen CRISPR để điều trị ung thư. Trong đó, các nhà khoa học đến từ Đại học Pennsylvania sẽ trích xuất tế bào miễn dịch từ 18 bệnh nhân.

Sau đó, các tế bào này được chỉnh sửa lại gen, sao chúng tiêu diệt được các tế bào ung thư một cách hiệu quả. Các nhà khoa học sẽ truyền các tế bào đã “siêu hóa” trở lại cơ thể bệnh nhân. Cuối cùng, họ chỉ ngồi và quan sát xem điều gì sẽ xảy ra.

Trong tương lai, kỹ thuật điều trị được gọi là liệu pháp gen kiểu này chắc chắn sẽ trở nên phổ biến hơn, song song với sự phát triển của các kỹ thuật chỉnh sửa gen. Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ đã trích dẫn một danh sách dài các ứng dụng tiềm năng của lĩnh vực này.

Không có bất kỳ một vấn đề đạo đức rắc rối nào ở đây, vì việc này chỉ chỉnh sửa gen các tế bào soma, những tế bào không có khả năng sinh sản. Điều đó có nghĩa là sự biến đổi của gen chỉ tồn tại trên từng người được điều trị riêng biệt, không gây ra nguy cơ di truyền lại cho thế hệ sau.

Mặc dù vậy, ủy ban tham gia vào bản báo cáo cho biết bất kể một nghiên cứu nào trong lĩnh vực này cũng phải thận trọng. Một mặt, kỹ thuật chỉnh sửa gen của con người hiện nay chưa hoàn thiện. Đôi khi, một chỉnh sửa gen có thể không thành công, nhưng nó lại dẫn đến đột biến ngẫu nhiên ngoài mục tiêu. Chưa có một tiêu chuẩn an toàn nào cho những dạng tại nạn ngoài ý muốn như vậy.

Bản báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ nói rằng, các nhà quản lý tại NIH cần phải xem xét kỹ lưỡng các đề xuất xin phép sử dụng liệu pháp gen. Về cơ bản, việc lấy tế bào ra khỏi cơ thể người bệnh rồi chỉnh sửa nó sẽ an toàn hơn, vì các nhà khoa học có thể phát hiện lúc nào điều trị đi sai mục tiêu. Ngược lại, việc chỉnh sửa trực tiếp tế bào trong cơ thể người vẫn là một thách thức.

3. Chỉnh sửa tinh trùng, trứng và phôi để ngăn chặn bệnh di truyền

 

 

 

Đến đây, chúng ta mới bắt đầu phải chứng kiến một cuộc tranh cãi nóng bỏng. Chỉnh sửa gen các tế bào miễn dịch ở người trưởng thành không gây hậu quả nghiêm trọng, bởi khi thất bại, gen sẽ không hề di truyền sang thế hệ tiếp theo.

Nhưng vấn đề này là hoàn toàn ngược lại ở tế bào tinh trùng, trứng hoặc phôi thai người. Chỉnh sửa gen ở các tế bào này sẽ khiến nó được di truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Bây giờ, chúng ta không thể nói đó là việc chỉnh sửa gen một con người đơn lẻ. Chúng ta đang thay đổi gen một phần nếu không muốn nói là cả nhân loại trong tương lai.

Ngay tại thời điểm này, Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và NIH vẫn nghiêm cấm hoàn toàn việc chỉnh sửa gen phôi thai người, bởi nó liên quan cả đến các vấn đề đạo đức và xã hội. Thế nhưng, ở các quốc gia khác như Anh hoặc Trung Quốc, chỉnh sửa phôi đang ngày càng được phát triển, và nó thực sự là một lĩnh vực đầy hứa hẹn.

Thực tế chúng ta đã biết, có cả hàng ngàn căn bệnh di truyền được gây ra bởi đột biến ở chỉ một gen duy nhất. Đối với nhiều cặp vợ chồng, họ biết chắc nếu có con đứa bé sinh ra chắc chắn sẽ mắc bệnh. Trong trường hợp này, chỉnh sửa gen có thể đang là biện pháp duy nhất đem đến cho họ và cả đứa bé một cơ hội.

Bởi vậy, ủy ban báo cáo đã cố gắng tìm được sự cân bằng ở lĩnh vực này. Họ lập luận rằng chính phủ Mỹ nên cho phép thử nghiệm lâm sàng việc chỉnh sửa gen tinh trùng, trứng, hoặc phôi – nhưng chỉ trong những điều kiện hạn chế.

Nó chỉ nên được “bật đèn xanh” cho các trường hợp giúp ngăn chặn bệnh nghiêm trọng, khi các nhà khoa học đã chứng minh được gen chính xác là nguyên nhân gây bệnh và không còn biện pháp nào khác ngoài chỉnh sửa gen có thể đạt được hiệu quả.

Bên cạnh đó, ủy ban cũng đề nghị cần phải đặt những cơ chế giám sát hết sức nghiêm ngặt trong lĩnh vực này và “tiếp tục đánh giá lại các lợi ích so với rủi ro xã hội” trong các trường hợp.

Ngay khi đưa ra đề nghị “bật đèn xanh” cho một số trường hợp đặc biệt có thể chỉnh sửa tinh trùng, trứng hoặc phôi, ủy ban báo cáo cũng thừa nhận quyết định của họ sẽ gây tranh cãi. Một số người sẽ nói điều này hoàn toàn trái đạo đức. Một số người nhẹ nhàng hơn sẽ hỏi về việc làm sao để phân biệt một trường hợp nào nên sử dụng chỉnh sửa gen, trường hợp nào không và liệu sẽ có sự thiên vị.

Tuy nhiên, báo cáo cho biết trong tương lai gần, chúng ta sẽ chưa thể chứng kiến chỉnh sửa gen trong lĩnh vực này. Lý do vì bản thân kỹ thuật và công nghệ chỉnh sửa gen còn chưa được hoàn thiện. Bởi vậy, sẽ vẫn còn thời gian để cân nhắc.

4. Chỉnh sửa bộ gen để tạo ra những con người “siêu việt

 

 

 

Tất nhiên, nếu các nhà khoa học có thể chỉnh sửa gen của phôi thai để loại bỏ bệnh tật, họ cũng có thể làm điều tương tự để tạo ra những “siêu nhân”. Kết quả là những đứa trẻ khỏe mạnh hơn được sinh ra, với chiều cao lý tưởng, đôi mắt xanh, thân hình chuẩn mực… Về cơ bản, đó là những con người siêu việt.

Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ cho biết lĩnh vực này sẽ tạo ra những vấn đề rất hóc búa. Chẳng hạn việc sử dụng chỉnh sửa gen để tạo ra những người siêu việt sẽ làm thế giới trở nên bất bình đẳng? Có thể đến một ngày nào đó chỉnh sửa gen sẽ trở thành bắt buộc như tiêm chủng hiện nay?

Liệu chính cha mẹ có quyền quyết định chỉnh sửa gen cho con cái, khi chúng còn chưa cả được sinh ra và dĩ nhiên không có nhận thức? Chắc chắn, sẽ có những rủi ro liên quan đến kỹ thuật, mà thậm chí đó là điều mà chúng ta còn chưa nghĩ tới.

Bởi vậy, báo cáo kết luận rằng “chỉnh sửa bộ gen nhắm đến mục đính bên ngoài việc điều trị hoặc phòng ngừa bệnh tật không nên được tiếp tục vào thời điểm này”. Tuy nhiên, nói thì dễ làm lại khó. Báo cáo lưu ý có một ranh giới rất mơ hồ giữa phòng bệnh và cải thiện khả năng con người.

Ví dụ, sử dụng chỉnh sửa gen để cải thiện hệ vận động của bệnh nhân loạn dưỡng cơ có thể được chấp nhận. Nhưng việc cải thiện cơ bắp của những người có vấn đề gen nên yếu hơn người thường một chút thì sao? Chỉnh sửa gen để cải thiện nồng độ cholesterol?

Bản báo cáo nói rằng các nhà khoa học và nhà hoạch định chính sách phải suy nghĩ nhiều hơn nữa về những vấn đề này. Còn hiện tại, chỉnh sửa gen để cải thiện chức năng của con người là điều không nên được thực hiện.

5. Tạm kết

 


Một hội nghị quốc tế về vấn đề chỉnh sửa gen trên người năm 2015

Một hội nghị quốc tế về vấn đề chỉnh sửa gen trên người năm 2015

 

Ngay tại thời điểm này, kể cả một bản báo cáo hàng trăm trang của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ cũng chưa thể là sự kết thúc cho một cuộc tranh luận phức tạp xung quanh vấn đề chỉnh sửa gen người. Cuộc tranh luận chắc chắn sẽ tiếp diễn trong hàng thập kỷ nữa bởi nó liên quan đến sự sinh tồn của cả nhân loại.

Thế nhưng, để kết thúc được những tranh cãi, trước hết chúng ta phải bắt đầu và thúc đẩy nó. Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ lần này đã cố gắng đặt ra một số nguyên tắc mở đường cho những cuộc thảo luận tiếp theo.

Mặc dù vậy, tinh tế mà nói chúng ta cũng có thể nhìn ra xu hướng ảnh hưởng của bản báo cáo này với tương lai của công nghệ sinh học, trực tiếp là lĩnh vực chỉnh sửa gen người.

Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ là một cơ quan ảnh hưởng lớn đến việc tham vấn chính sách cho chính phủ Mỹ. Bản báo cáo này đã “bật đèn xanh” cho một số lĩnh vực chỉnh sửa gen người cụ thể. Bởi vậy, nó đang có xu hướng đẩy nhẹ tất cả các tiến bộ trong lĩnh vực này về phía trước, kể cả những khía cạnh mà trong báo cáo nói là “không nên”.

Tham khảo Vox

Bình luận

Tin tức mới

Xem tất cả

Sự thật chỉ ăn gạo lứt muối mè sẽ khỏi ung thư?

Không ít người mang trong mình khối u, bệnh ung thư và cả những em nhỏ bị ung thư cũng được gia đình chỉ cho ăn gạo lứt muối mè, không ăn thịt cá… với quan niệm như vậy khối u sẽ tự "chết" vì bị bỏ đói. Liệu đây có phải cách hay để chữa trị ung thư?

Tiếng ù trong tai có thể giết chết bạn bất cứ lúc nào

Nữ diễn viên 36 tuổi Andrea Syron sống tại Michigan, Mỹ đã phải trải qua phẫu thuật nguy hiểm để ngăn chặn "quả bom hẹn giờ" trong não cô, thứ có thể giết chết cô bất cứ lúc nào nhưng bị các bác sĩ chẩn đoán nhầm là dị ứng, Dailymail đưa tin.

5 năm không sốt: Nên cẩn thận với hai loại bệnh ung thư

Theo mạng tin Hoàn cầu của Trung Quốc, nếu trong một thời gian dài không sốt thì chúng ta đừng vội nghĩ mình có một cơ thể khỏe mạnh. Trên thực tế, đây lại không phải là một chuyện tốt, có thể ung thư đang gõ cửa cơ thể của chúng ta.

Tăng cân giúp não to lên

Trọng lượng cơ thể gia tăng là một nhân tố quan trọng giúp con người gia tăng kích cỡ não và bước ra khỏi “thế giới” linh trưởng.

Tại sao chúng ta càng gãi càng ngứa?

Có lẽ với nhiều người, đây chỉ là một triệu chứng đơn thuần. Tuy nhiên đằng sau nó là những vấn đề phức tạp liên quan đến não bộ và các xung thần kinh cảm giác.

50% thuốc bán trên Internet là thuốc giả

Thông tin này được đưa ra tại hội thảo Hội thảo Nâng cao sức khỏe người bệnh: Tầm quan trọng của chất lượng và phát minh trong lĩnh vực dược phẩm được tổ chức tại Hà Nội ngày 16/3.

Đây là tộc người có trái tim khỏe nhất thế giới

Một nghiên cứu mới đây đã chỉ ra rằng, người Tsimané tại Bolivia, có tỉ lệ mắc bệnh tim thấp nhất trên thế giới. Trên thực tế, một người Tsimané 80 tuổi, sớ hữu trái tim khỏe hơn nhiều so với một người Mỹ 55 tuổi.

Công nghệ in 3D giúp tái tạo 100% mô hình quả tim người

Mô hình quả tim chế tạo bằng công nghệ in 3D đã cứu sống tính mạng của 1 bé trai 14 tháng tuổi trong 1 ca phẫu thuật tim. Đây là kết quả chế tạo của các kỹ sư tại trường khoa học kỹ thuật J.B Speed trực thuộc Đại học Louisville.

Bạn nên chấm dứt ngay 5 quan niệm sai lầm này về thực phẩm

Có phải cứ dầu thực vật là sẽ tốt cho sức khỏe? Đã từ lâu, chúng ta được nghe rất nhiều lời khuyên liên quan đến thực phẩm. Nhiều trong số đó đã trở thành niềm tin trong suốt một thời gian dài. Tuy nhiên, liệu tất cả những gì bạn học được về thực phẩm

Tử cung nhân tạo - Khi máy móc tạo ra được... con người

Việc sáng tạo ra tử cung nhân tạo là một tiến bộ khoa học đáng ghi nhận, nhưng giống như trí tuệ nhân tạo nếu con người không biết cách kiểm soát những phát minh một cách hợp lý thì đó chắc chắn là ngày tận cùng của nhân loại.

Bệnh hiếm Kawasaki bỗng dưng... không còn hiếm

Trong vòng một tháng nay, tại Bệnh viện (BV) Nhi Trung ương, số ca mắc bệnh Kawasaki bỗng nhiên tăng đột biến. Từng được xem là căn bệnh “lạ và hiếm”, Kawasaki tiềm ẩn nhiều nguy cơ vì gây tổn thương tim, ảnh hưởng tới tính mạng của trẻ.

Trầm cảm làm tăng nguy cơ bệnh tim

Một nghiên cứu lớn gồm hơn 3,2 triệu người cho thấy, những người bị bệnh tâm thần nặng (SMI), gồm tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực và trầm cảm, tăng 53% nguy cơ bị bệnh tim mạch so với những người không mắc bệnh tâm thần.

2 năm trước tạo ra não mini nhân tạo, chính các nhà khoa học cũng không ngờ ngày hôm nay nó có thể tự sản sinh mạch máu

Năm 2015, các nhà khoa học tại Đại học Brown đã phát triển thành công một loại “não mini” từ mô hình được tạo ra từ việc cấy ghép 3D các tế bào thần kinh sống. Mục đích ban đầu của các nhà khoa học là tạo ra loại vật mẫu thí nghiệm mới có thể giúp giảm th

Vùng đất 900 năm không có ai mắc ung thư

Ở đó, khoảng cách cha con có thể lên tới 90 tuổi. 100 tuổi vẫn được coi ở độ tuổi trưởng thành, phụ nữ 80 tuổi trông trẻ như mới ngoài 40. Những cụ ông, cụ bà 130 tuổi vẫn lao động hăng say và nhiều người sống tới 145 tuổi.

Những cơn mưa phóng thích 800.000 nghìn tỷ vi khuẩn mặt đất vào không khí, nhiều gần bằng số sao trong vũ trụ chúng ta biết

Đừng bao giờ nếm một cơn mưa, nếu bạn không muốn trở thành một kẻ thảm sát hàng loạt. Nếm một cơn mưa là bạn đang kết thúc số phận của hàng triệu vi khuẩn, trong chuyến phiêu lưu rời khỏi mặt đất của chúng. Một số vi khuẩn ấy, thậm chí, có thể "trả thù" b

Trung Quốc thử nghiệm thành công thiết bị điều chỉnh đường huyết từ xa bằng ứng dụng điện thoại - giải pháp cho bệnh nhân tiểu đường

Hãy tưởng tượng việc người bệnh tiểu đường có thể nói lời tạm biệt với những ống tiêm vật lý, thứ mà họ đang phải sử dụng để tiêm insulin vào cơ thể mỗi ngày. Thay vào đó, họ chỉ cần cài một ứng dụng trên điện thoại di động, là đã có khả năng theo dõi mức

Đây là 6 điều không nên nói với một người mắc ung thư

Đối mặt và trò chuyện với một người mắc ung thư không phải là điều dễ dàng. Trong nhiều trường hợp, tâm lý của họ trở nên rất phức tạp. Khi đó, ngay cả bạn bè và những người thân thiết nhất của bệnh nhân cũng phải cảm thấy bối rối.

10 cách đường gây hại cho sức khỏe của bạn

Đường là một loại thực phẩm có thể quyến rũ bất cứ ai bởi hương vị ngọt ngào của nó. Đây cũng là một nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể. Tuy nhiên, việc bạn tiêu thụ quá nhiều đường sẽ gây tác hại khôn lường đến sức khỏe. Đó cũng chính là lí

Phá bỏ nguyên tắc tuần làm việc 40h, sắp xếp lại cuộc sống không theo mốc thời gian và kết quả bất ngờ cho những người thực hiện

Nguyên tắc làm việc 8 giờ/ngày, 5 ngày/tuần đã tồn tại cả trăm năm hóa ra không phải thứ gì dựa trên khoa học mà đơn giản chỉ là cách gia tăng lượng cầu cho hàng hóa tiêu dùng. Vậy thì chúng ta nên bố trí thời gian trong ngày như thế nào để đạt hiệu quả c

Rối loạn chức năng tuyến giáp liên quan đến suy tim

Nghiên cứu mới chỉ ra rằng những người bị suy giáp (tuyến giáp kém hoạt động) có nguy cơ cao bị suy tim nặng, người cường giáp (tuyến giáp hoạt động quá mức) có thể dễ bị bất thường nhịp tim, thường là nhịp tim nhanh.

Người gầy, trẻ nhỏ cũng có thể mắc gan nhiễm mỡ

Bệnh gan nhiễm mỡ chủ yếu do rối loạn chuyển hóa tế bào gan gây ra. Nhiều người quan niệm gan nhiễm mỡ thường gặp ở những người uống nhiều rượu, bia, thừa cân, béo phì, song trên thực tế người gầy, trẻ nhỏ cũng bị mắc gan nhiễm mỡ.

Có bí mật gì trong bữa sáng của những người sống thọ?

Bữa sáng là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày, nhưng chỉ khi bạn thực hiện nó một cách khoa học. Dưới đây là vài gợi ý cho một thực đơn cung cấp nguồn năng lượng dồi dào mà những người khỏe mạnh và có tuổi thọ cao đã duy trì trong nhiều năm.

Suy hô hấp nặng hồi phục hoàn toàn nhờ tim phổi nhân tạo

Các bác sĩ Khoa hồi sức tích cực, Bệnh viện Bạch Mai vừa cấp cứu thành công bệnh nhân bị suy hô hấp nặng, rối loạn đông máu, suy tuần hoàn và suy thận cấp. Hiện tại bệnh nhân đã phục hồi và được xuất viện. Theo các bác sĩ, nếu không được hỗ trợ chạy tim p

Mới chớm mùa nắng, bệnh ở trẻ đã gia tăng

Mỗi ngày 2 bệnh viện Nhi Đồng đang phải tiếp đón từ 9 - 10.000 lượt trẻ đến khám và điều trị. Bác sĩ cảnh báo, thời tiết bắt đầu vào mùa nắng nóng sẽ tạo điều kiện cho vi rút gây bệnh phát triển, phụ huynh cần tăng cường bảo vệ sức khỏe cho trẻ.

Cảnh giác đột ngột viêm cơ tim

Nghe bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị suy tim nặng, đe dọa tính mạng... thân nhân cứ ngỡ ngàng. Triệu chứng của bệnh này thường nhẹ như sốt, mệt mỏi, đau cơ nên dễ bị bỏ qua.

Những hiểu lầm phổ biến về muối

Muối là thực phẩm quen thuộc trong gian bếp mỗi nhà. Tuy nhiên, không phải lúc nào chúng ta cũng có những nhìn nhận đúng về muối. Dưới đây là những hiểu lầm thường gặp về muối.

Phát hiện gen gây đột tử ở người trẻ tuổi

Các nhà nghiên cứu Canada, Nam Phi và Ý đã xác định được một gen mới có thể gây đột tử ở thanh niên và các vận động viên. Đó là gen CDH2 gây bệnh cơ tim tâm thất phải gây loạn nhịp (ARVC), một rối loạn di truyền khiến cho tim bệnh nhân ngừng đập và là ngu